Program „Stop Smog” – dotacje na termomodernizację dla właścicieli domów. Jak z nich skorzystać?

Utworzono: 2020-03-04 g. 14:46
Autor: Przemysław Zańko
stop smog
Rządowy program pozwala uzyskać dofinansowanie m.in. na wymianę źródła ciepła czy docieplenie budynku. Jak dotąd jednak zainteresowanie nim jest niewielkie.

„Stop Smog" (zapisywany też czasem jako „StopSmog") to rządowy program skierowany do właścicieli domów jednorodzinnych, którego celem jest ograniczenie emisji zanieczyszczeń powietrza dzięki finansowemu wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych. Jak dotąd jednak, częściowo z powodu zbyt restrykcyjnych zasad, z pieniędzy skorzystali mieszkańcy tylko trzech gmin. Na jakie dofinansowanie można liczyć w ramach programu „Stop Smog" i jak o nie wnioskować?

Program „Stop Smog" – na czym to polega?

Program „Stop Smog" w praktyce ruszył w październiku 2018 r., kiedy to oficjalnie zainaugurował go premier Mateusz Morawiecki, zaś potrwa do 2024 r. Jako pierwsza skorzystała z niego małopolska gmina Skawina. „Stop Smog" ma na celu wspieranie termomodernizacji, co w konsekwencji ma doprowadzić do zmniejszenia ilości zanieczyszczeń trafiających do atmosfery z domowych kominów i ograniczenia problemu smogu.

W ramach programu można uzyskać dotację na przygotowanie i realizację następujących przedsięwzięć:

  • wymiana urządzeń albo systemów grzewczych na bardziej ekologiczne (tj. spełniające normy niskoemisyjne),
  • likwidację nieekologicznych źródeł ciepła wraz z przyłączeniem do sieci gazowej lub ciepłowniczej,
  • prace termomodernizacyjne (same lub w połączeniu z którymś z powyższych przedsięwzięć).

Sprawdź: Czeka nas rewolucja kominkowa. Trzeba będzie wymienić urządzenia albo zamontować filtry

Szczegółowa lista prac termomodernizacyjnych, na które można uzyskać dofinansowanie, jest dość długa i obejmuje m.in. wymianę stolarki drzwiowej i okiennej, modernizację systemu wentylacji, likwidację mostków cieplnych oraz docieplenie stropów, dachów, stropodachów, ścian, fundamentów i podłóg na gruncie.

Uczestnik programu „Stop Smog" może uzyskać refundację nawet 100 proc. kosztów przedsięwzięcia niskoemisyjnego (termomodernizacyjnego). Średni koszt realizacji przedsięwzięcia w domu jednorodzinnym nie może przekroczyć kwoty 53 tys. zł (bez udziału własnego uczestnika).

Kto może skorzystać z programu „Stop Smog"?

Program „Stop Smog" jest skierowany do osób najmniej zarabiających, dotkniętych ubóstwem energetycznym, czyli takich, dla których ogrzewanie budynku pochłania ogromną część domowego budżetu. Osoby te muszą również być właścicielami, współwłaścicielami lub posiadaczami samoistnymi domów jednorodzinnych (własność minimum połowy budynku).

Żeby skorzystać z dotacji, trzeba też spełniać szereg dodatkowych warunków. Według ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów najważniejsze z nich to:

  • dochód na osobę w gospodarstwie domowym w okresie 3 miesięcy przed przystąpieniem do programu nie może przekraczać 175 proc. kwoty najniższej emerytury (ok. 1800 zł) w gospodarstwie jednoosobowym oraz 125 proc. kwoty najniższej emerytury (ok. 1300 zł) w gospodarstwie wieloosobowym;
  • majątek uczestnika nie może przekraczać kwoty 424 tys. zł (wliczając w to wartość budynku, który ma wziąć udział w programie);
  • uczestnik musi faktycznie zamieszkiwać w budynku, który ma wziąć udział w programie;
  • uczestnik musi wyrazić zgodę na wniesienie wkładu własnego w wysokości określonej przez gminę (maksymalnie 10 proc. kosztów przedsięwzięcia termomodernizacyjnego);
  • uczestnik musi złożyć oświadczenie notarialne, że w razie konieczności zwrotu otrzymanej dotacji (w związku ze złamaniem zasad programu) dobrowolnie podda się egzekucji, tj. zwróci całą kwotę;
  • uczestnik zgadza się przez 10 lat przyjmować urzędnicze kontrole, które będą sprawdzać, czy wszystko jest zgodnie z zawartą umową (minimum jedna kontrola w roku).

Warto pamiętać, że do tej ogólnej listy poszczególne gminy mogą dodać własne zasady. O konkrety zawsze należy więc pytać lokalnych urzędników lub szukać informacji na stronie urzędu.

Jak wziąć udział w programie „Stop Smog"?

O udział w programie wnioskuje się zawsze za pośrednictwem gminy. Gmina najpierw znajduje osoby chcące skorzystać z rządowych środków, a gdy uzbiera się ich wystarczająco dużo, składa do ministerstwa wniosek o dotacje. Nie każdy samorząd może jednak wziąć udział w programie. Żeby to zrobić, gmina musi najpierw spełnić kilka warunków, w tym m.in.:

  • mieć uchwaloną i obowiązującą uchwałę antysmogową,
  • wytypować do termomodernizacji odpowiednio dużą liczbę budynków (minimum 2 procent łącznej liczby domów w gminie),
  • mieć zabezpieczone środki na wkład własny.

Ten ostatni punkt jest szczególnie istotny, bowiem w ramach programu gmina może otrzymać dofinansowanie do 70 proc. kosztów zaplanowanych przedsięwzięć. Resztę musi sfinansować sama.

– Gmina, na podstawie spełnionych kryteriów i porozumienia podpisanego z Ministerstwem Rozwoju, może otrzymać aż do 70 proc. refundacji środków z Funduszu Termomodernizacji i Remontów na przeprowadzenie działań modernizacyjnych w budynkach jednorodzinnych – wyjaśnia dr inż. Konrad Witczak, ekspert ds. zrównoważonego rozwoju z firmy ROCKWOOL Polska. – Pozostałe 30 proc. środków na inwestycję gmina musi zarezerwować ze środków własnych, uwzględniając ewentualnie wkłady własne od właścicieli budynków. Maksymalny wkład własny właścicieli nie może przekroczyć 10 proc. inwestycji.

Warto zaznaczyć, że ustawa daje gminom swobodę, jeśli chodzi o ustalanie wysokości wymaganego wkładu własnego właściciela – może on nawet wynosić 0 proc. Ponieważ program „Stop Smog" jest skierowany do najuboższych, niektóre spośród samorządów biorących udział w programie wprowadziły możliwość rozłożenia 10-procentowego wkładu własnego na raty lub odpracowania go w określony przez gminę sposób.

Gdy samorząd zbierze odpowiednią liczbę chętnych do udziału w programie, składa do Ministerstwa Rozwoju wniosek o dofinansowanie. Określa w nim, ile budynków zostanie objętych programem, jakie prace będą w nich przeprowadzone oraz jakie będą skutki zrealizowanych przedsięwzięć niskoemisyjnych. Wymagane jest, żeby w wyniku przeprowadzonych prac średnie zapotrzebowanie na energię grzewczą zostało zredukowane o minimum 50 proc. (we wszystkich budynkach w gminie objętych programem).

Zobacz: Rząd sprawdzi, czym ogrzewasz dom. Powstanie centralna baza urządzeń grzewczych

Jeśli wniosek gminy zostanie pozytywnie rozpatrzony przez ministerstwo, oba organy podpisują porozumienie o współpracy. Następnie gmina przystępuje do realizacji zadeklarowanych przedsięwzięć niskoemisyjnych, działając jako inwestor. Samorząd planuje przedsięwzięcia w konkretnych budynkach i podpisuje z uczestnikami programu umowy umożliwiające prowadzenie prac. Odpowiada także za przeprowadzanie zamówień publicznych na dostawy materiałów oraz przeprowadzenie robót.

W czasie realizacji prac termomodernizacyjnych gmina kontroluje, czy wszystko przebiega zgodnie z ustaleniami, a po zakończeniu robót rozlicza się z ministerstwem oraz uczestnikami. Następnie przez 10 lat gmina ma wspomniany już obowiązek kontrolowania, czy beneficjenci programu przestrzegają jego zasad.

Złamałeś zasady programu? Musisz zwrócić przyznane pieniądze

Warto pamiętać, że rządowe dotacje w ramach programu „Stop Smog" obwarowano szeregiem zasad, których złamanie powoduje konieczność zwrócenia przyznanej kwoty. Chodzi o to, żeby uniknąć sytuacji, gdy po przyznaniu środków i przeprowadzeniu prac termomodernizacyjnych uczestnik programu znów zaczyna zatruwać środowisko. Wykrywaniu takich nieprawidłowości mają służyć przeprowadzane przez 10 lat kontrole. Pieniądze można stracić m.in. wtedy, gdy już po wykonaniu dofinansowanych prac urzędnicy wykryją, że uczestnik programu:

  • zamontował w domu dodatkowe, nieekologiczne źródło ciepła,
  • użytkuje zamontowane niskoemisyjne urządzenia niezgodnie z instrukcją (np. używa paliwa niskiej jakości),
  • spala śmieci,
  • pomija obowiązkowe przeglądy kominiarskie,
  • zdemontował część lub całość dofinansowanych urządzeń (nie chodzi o naprawę w przypadku awarii, a np. o sprzedaż dofinansowanego pieca).

Beneficjent programu musi też zwrócić całą kwotę, jeżeli w ciągu 10 lat po skorzystaniu ze „Stop Smog" sprzeda dom w całości albo w części. Beneficjentowi nie wolno również dodać nowego współwłaściciela. Jeśli doda go przed upływem 5 lat od zawarcia umowy o udział w programie, będzie musiał zwrócić 100 proc. dotacji. Jeśli zrobi to rok później, zwróci 50 proc. środków, w kolejnym roku 40 proc. i tak dalej aż do 10 proc. środków w ostatnim roku. Powyższe zasady nie dotyczą sytuacji dziedziczenia domu.

Program „Stop Smog" – planowane zmiany

Warto wiedzieć, że trwają obecnie prace nad nowelizacją ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów, która ma m.in. złagodzić zasady programu „Stop Smog". Zmiany mają zachęcić więcej gmin do udziału, a tym samym umożliwić większej części Polaków skorzystanie z dotacji. Najważniejsze planowane zmiany to:

  • umożliwienie udziału w programie gminom, które zgłoszą chęć poddania termomodernizacji tylko 1 proc. domów na swoim terenie (zamiast dotychczasowych 2 proc.),
  • wprowadzenie możliwości jednorazowego zignorowania powyższego limitu zgłaszanych budynków – dla gmin, które już chociaż raz wzięły udział w programie,
  • wydłużenie okresu przewidzianego na realizację dofinansowanych przedsięwzięć z 3 do 4 lat – dla gmin, które zgłoszą do programu więcej niż 2 proc. wszystkich domów,
  • zmniejszenie z 50 proc. do 30 proc. wymaganej redukcji średniego zapotrzebowania na energię grzewczą, jaka ma nastąpić w wyniku przeprowadzonych robót,
  • poszerzenie listy przedsięwzięć niskoemisyjnych objętych dofinansowaniem.

Na razie nie wiadomo jeszcze, czy wszystkie nowe przepisy zostaną przyjęte w zaproponowanej formie ani kiedy zmiany miałyby wejść w życie. Co ważne, w ramach nowelizacji przepisów planowane jest również stworzenie Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków – bazy danych, w której będą gromadzone informacje na temat używanych w domach i mieszkaniach źródeł ciepła oraz efektach przeprowadzonych kontroli.

Przeczytaj: Zmiany w ustawie o termomodernizacji i remontach. Kto na nich skorzysta?

Rozważając udział w programie, warto pamiętać, że w przypadku termomodernizacji najlepsze efekty przynosi termomodernizacja kompleksowa, a więc obejmująca nie tylko wymianę kotła, ale również docieplenie budynku.

– Zmiany, choć mają za zadanie ułatwienie realizacji programu, wiążą się również z pewnym ryzykiem dla właścicieli budynków – ocenia Witczak. – Cel redukcji energii finalnej o 30 proc. można łatwo osiągnąć tylko poprzez wymianę tzw. kopciucha na nowocześniejszy kocioł na paliwo stałe lub kocioł gazowy. Wymiana źródła ciepła nie oznacza jednak spadku kosztów ogrzewania, ponieważ wciąż potrzebujemy takiej samej ilości energii do ogrzania domu. I tak koszt kWh uzyskanej z gazu ziemnego wynosi 0,25 zł/kWh, a z węgla dobrej jakości 0,12 zł/kWh, co może oznaczać dla właścicieli domów zwiększenie rachunków za ogrzewanie. Dlatego tak ważne jest to, aby przede wszystkim skupić się na minimalizowaniu utraty ciepła z budynków poprzez izolację ścian i dachu.

Kategorie: Ogrzewanie
Tagi: prawo termomodernizacja ogrzewanie Smog stop smog
Zobacz pełną wersję

Zdjęcia